Christopher Nolan, sinema kariyerinin başlarında mesafeli karşılansa da zamanla her hamlesi merakla beklenen bir yönetmene dönüştü. Teknolojik sınırları zorlamayı bir yönetmenlik refleksi haline getiren Nolan, bu kez yönünü insanlık tarihinin en büyük anlatılarından birine, yani Odysseia’ya çeviriyor. Sinemanın, tiyatronun ve genel anlamda anlatı sanatının temeli sayılan bu devasa kahramanlık mitini perdeye taşımak, kuşkusuz her yönetmenin cesaret edebileceği bir iş değildir. Christopher Nolan “The Odyssey” (2026) filminde, bu epik destanı sadece perdeye yansıtmakla kalmıyor, aynı zamanda sinema tarihinde bir ilke imza atarak filmin tamamını IMAX kameralarla çekerek adeta bir gövde gösterisine girişiyor.

Kadim Destanın Mirası

“The Odyssey” filminin sanatsal zeminini doğru kavrayabilmek için, bizi bu hikayeyle buluşturan kaynağın kendisine, yani Batı edebiyatının kurucu babası kabul edilen Homeros’a bakmak gerekir. MÖ 8. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen İyonyalı ozan Homeros, insanlığın ortak hafızasını şekillendiren iki büyük epik destanın, İlyada ve Odysseia’nın yaratıcısıdır. Homeros’un bu eserleri, yalnızca yaşandığı dönemin mitolojik ve tarihi haritasını çıkarmakla kalmamış; karakter arketipleri, anlatım teknikleri ve dramatik çatışmalarıyla binlerce yıldır anlatılan tüm hikayelerin ham maddesini oluşturmuştur.

İlyada, Troya Savaşı’nın dokuzuncu yılında Akhilleus’un öfkesi etrafında şekillenen trajik bir yıkımı anlatırken Odysseia ise bu büyük savaşın ardından evine, İthaka’ya dönmeye çalışan zeki komutan Odysseus’un on yıl süren amansız eve dönüş mücadelesini odağına alır. Tanrılar, canavarlar, büyücüler ve doğaüstü engellerle dolu bu anlatı, edebiyat dünyasında “kahramanın yolculuğu” olarak bilinen anlatı modelinin ilk ve en kusursuz örneğidir. Dolayısıyla Christopher Nolan’ın beyazperdede yeniden inşa etmeye soyunduğu şey sadece eski bir mitolojik hikaye değil, insanlığın hikaye anlatma dürtüsünün en eski anıtıdır.

Uyarla(ma)manın Gerekliliği Üzerine

Binlerce yıldır farklı formlarda defalarca karşımıza çıkan, okumayanların bile ucundan kıyısından aşina olduğu ve sonunu herkesin bildiği bir hikayeyi yeniden anlatmak ne kadar elzemdir? Christopher Nolan’ın “The Odyssey” ile sinema salonlarına getirdiği bu uyarlamanın gerekliliği, filmin en çok tartışmaya açık noktalarından birini oluşturuyor. Karşımızda radikal yenilikler barındıran, metni ters yüz eden bir yönetmen yorumu yok. Aslına bakarsanız metnin tamamını da perdede göremiyoruz. Yönetmen bize ana metne neredeyse son derece sadık ama gereksiz diyebileceğimiz farklı detayları da eklemeyi ihmal etmeyerek tatsız bir özet sunmayı tercih ediyor.

Nihayetinde bu uyarlama kararı, yönetmenin son yıllardaki en büyük çıkmazını yeniden gözler önüne seriyor. Teknik ihtişam arttıkça, özgün bir hikaye yaratma konusundaki o entelektüel kısırlık daha da belirginleşiyor. Nolan, senaryolarını tek başına kaleme almaya başladığından beri, o eski derinlikli ve katmanlı öykülerini mumla aratır oldu. Örneğin “Dunkirk” (2017), II. Dünya Savaşı’nın dehşetini göz alıcı bir görsel gerçekçilikle önümüze sererken insan ruhuna dokunmayı başaramayan, karakter derinliğinden yoksun yapısıyla sınıfta kalıyordu. “Tenet” (2020), meseleleri derinleştirmek şöyle dursun; izleyiciyi yapay bir karmaşanın içine fırlatan, felsefi derinlikten uzak, içi boş bir bulmacadan öteye geçemiyordu. Keza sinema dünyasının yere göğe sığdıramadığı “Oppenheimer” (2023) ise insanlığın toplu yıkımına giden yolu açan bir figürü neredeyse bir aziz gibi kutsamaya soyunan, ideolojik açıdan taraflı ve bitmek bilmeyen süresiyle izleyiciyi boğan, ağdalı bir biyografinin sınırlarını aşamıyordu. İşte “The Odyssey” de bu özgün bir söz söyleyememe durumunun görkemli bir görselliğe sığınarak kapatılmaya çalışıldığı bir başka Christopher Nolan halkası olarak yerini alıyor.

Bir Gövde Gösterisi

Filmin tamamının IMAX kameralarla çekilmiş olması, seyirciyi muazzam genişlikte kadrajlar ve büyüleyici bir detay zenginliğiyle baş başa bırakıyor. Çekim sürecinin insanı çileden çıkaran teknik zorluklarına, oyuncuların maruz kaldığı fiziksel sıkıntılara rağmen, estetik açıdan kusursuz bir işçilik çıkarıldığı ortada. Ancak bu noktada şu soruyu sormak kaçınılmaz: Dünya üzerinde bu filmi hakkıyla sunabilecek kaç sinema salonu ve hakkıyla deneyimleyebilecek kaç şanslı izleyici var? İster istemez bu durum, rüşdünü çoktan ispatlamış olan Christopher Nolan’ın, sinemasal bir gereklilikten ziyade sırf yapabildiğini kanıtlamak adına giriştiği bir ego tatmini, teknik bir gövde gösterisi gibi duruyor.

Yine de yönetmenin inşa ettiği bu görsel dünyaya haksızlık etmek mümkün değil. Film, sadece ara ara bir fotoğrafçının gözünden çıkmış gibi gözüken estetik kareler ile etkilemeye çalışmıyor; adeta her sahnesi ödüllü fotoğraflar sergisini andıran, ilmek ilmek işlenmiş bir atmosfer harikası sunuyor. Basit bir kulübenin şeklinden bir zırhın göz alıcılığına, ürkütücü canavarların tasarımından bir diyarın albenisine kadar her detay, o antik dünyayı hakkıyla çağrıştırıyor. Şayet Homeros bugün yaşayıp bu filmi izleseydi, muhtemelen “İşte benim hayal ettiğim dünya buydu!” derdi. Filmi üç saat boyunca katlanabilir kılan, seyirciyi salonda tutan en büyük güç de şüphesiz ki bu büyüleyici görselliğin ta kendisi oluyor.

Yapbozun Dağınık Parçaları

Yönetmenin en isabetli tercihi, anlatının kronolojik sırayı takip etmeyerek geçmiş ile bugün arasında dolaşması oluyor. Tıpkı destanın orijinal yapısında olduğu gibi hikaye düz bir çizgide akmıyor. Odysseus’un maceralarını ve eve dönüş yolculuğunu geçmişe dönüşler vasıtasıyla, bazen kendi ağzından bazen de yoldaşlarının anlatımıyla öğreniyoruz. Bu parça parça açılan anlatım tarzı, seyircide bir yapbozu tamamlama hissi yaratarak merak duygusunu diri tutmayı başarıyor. Zira tüm maceralar kronolojik bir sırayla verilseydi, film tüm gizemini kaybedebilir ve izleyici için bir süre sonra merak edilecek hiçbir şey kalmayabilirdi.

Ne var ki bu başarılı olay örgüsü, karakterler söz konusu olduğunda aynı etkiyi gösteremiyor. Yönetmen bize kahramanımız Odysseus’un maceralarını sunarken bir yandan İthaka’da babasının “miras”ını araştıran oğul Telemakhos’un, diğer yandan da kocasını çaresizce bekleyen eş Penelope’nin hikayesine odaklanıyor. Fakat bu karakterlerin hiçbiri derinleştirilmiyor. Yıllarca kocası dönecek diye bir odaya hapsolup sarayı işgal eden arsız taliplerle boğuşan bir kadının acısını da babasız büyüyen bir çocuğun dertlerini de tam anlamıyla hissedemiyoruz. Çoğu yan karakter perdede sadece birer isim olarak boy gösterip birkaç sahne sonra derinlik kazanamadan kayboluyorlar. Sinema dünyasının sunduğu onca görsel imkana rağmen Christopher Nolan’ın karakterlerini umursamadığını ve onları sadece olay örgüsünü ilerleten birer araç olarak konumlandırdığını görüyoruz.

Maskelerin Altındaki Yüzeysellik

Bu problemden maalesef filmin ana kahramanı Odysseus da nasibini alıyor. Flashback’ler ardında efsaneleştirilen bu figürün yeteneklerine, kurnazlıklarına ve gücüne yer yer şahit olsak da iç dünyasında “aslında kim” olduğunu bir türlü kavrayamıyoruz. Karşımızdaki adam iyi biri mi, kötü biri mi, yoksa sadece hayatta kalmaya çalışan bir savaşçı mı? Her şey tıpkı hikaye gibi bölük pörçük! Odysseus’un zekası da film boyunca kendi kendini baltalıyor. Poseidon’un oğlu olan dev kyklops Polyphemus’un tek gözünü kör ettikten sonra binbir güçlükle mağaradan kurtulmuşken güya askerlerinin intikamını almak adına ona tekrar ok atıp çıldırtması ve daha fazla askerinin ölümüne yol açması, Odysseus’un o övülen dehasını ciddi anlamda sorgulatıyor. Üstelik Odysseus’a hayat veren Matt Damon da karaktere pek yakışmıyor. Antik çağın ruhunu perdeye yansıtamayan Matt Damon, rolle bütünleşmek bir kenara, her an bir “Jason Bourne” filmindeymiş gibi tetikte bekleyen, modern bir aksiyon figürü gibi davranıyor.

Diğer popüler oyuncu tercihleri de filmin hikayesine hizmet etmekten uzak, daha ziyade gişe garantili bir pazarlama stratejisinin ürünü gibi duruyor. Athena rolünde izlediğimiz Zendaya, perdede yalnızca birkaç kez görünüp kayboluyor. Tom Holland, derinlikten yoksun karakteri Telemakhos için elinden geleni yapsa da performansı havada kalıyor. Anne Hathaway ise Penelope rolünde bir yandan oğluna düşkün, diğer yandan onu sürekli azarlayan dengesiz bir anne figürü olmanın ötesine geçemiyor. Antinous olarak karşımıza çıkan Robert Pattinson ise korkak ama zorba bir karakteri canlandırırken sınırları belirsiz bir performans ortaya koyuyor. Bu yüzden Pattinson’ın iyi bir oyunculuk mu yoksa karikatürize bir performans mı sergilediğine karar vermek güçleşiyor. Oyuncu kadrosunda belki de zihne kazınan tek isim, kör domuz çobanı Eumaeus rolüyle John Leguizamo oluyor. Leguizamo, senaryoda son derece az yer kaplayan bu karaktere muazzam bir derinlik ve samimiyet katmayı başarıyor. Neticede bu kadar ünlü ismin boy gösterdiği filmde, hafızalarda yer edecek büyük oyunculuk performanslarından bahsetmek imkansız hale geliyor.

Mantığın Bittiği Yerde

Christopher Nolan, atmosfer yaratma konusunda ne kadar mahir davranıyorsa, hikayenin dönüm noktalarını bağlama ve dramatik çözümler üretme konusunda da bir o kadar zorlanıyor. Bu zorlanma anları, filmde yer yer göze batan komik mantık hatalarını beraberinde getiriyor. Bunun en bariz örneği, herkesin bildiği şu meşhur Troya Atı sahnesinde ortaya çıkıyor. Sahilde öylece bırakılan ahşap bir atın içinde askerlerin havasız bir şekilde günlerce (kaç gün olduğunu bile bilmediğimiz bir süre boyunca) nasıl hayatta kaldıkları, Troyalıların bunu sorgulamadan hemen şehrin içine almaları tamamen mantık sınırlarını zorluyor. Sadece ahşap gemi parçalarından bu kadar kusursuz bir atın yapılması bir kenara, yönetmen, bu tarihsel dönüm noktasını alelacele bir geçiş aparatı olarak kullanıp harcıyor.

Mantık hataları bununla da bitmiyor. Askerlerin atın içinden çıkıp Troyalıları gafil avladığı sahne tam anlamıyla bir fiyasko. Koca bir Troyalı ordusu, bir avuç askerin kapıyı açmasını uzaktan öylece izliyor. Film genel olarak şiirsel ve epik bir anlatım tutturmaya çalıştığı için aksiyon sahneleri de ne yazık ki sadece tadımlık düzeyde kalıyor, izleyiciyi doyurmuyor. Filmin finalinde, Odysseus’un saraydaki tüm talipleri kılıçtan geçirdiği o büyük hesaplaşma sahnesi de inandırıcılıktan son derece uzak yapısıyla beklenen katarsis etkisini yaratamıyor.

Yarım Kalan Yolculuk

Özetlemek gerekirse, son dönemin en çok merak edilen filmlerinden biri olan “The Odyssey”, sinematografik dehası ve büyüleyici mekan tasvirleriyle seyircisine unutulmaz bir görsel şölen vaat ediyor. Ancak bizi Odysseus’un bu epik yolculuğuna uzaktan bir gözlemci gibi şahit ederken karakterle birlikte aynı duygusal yolculuğu yapmamızı sağlayamıyor. Merak unsurunu teknik başarıyla harmanlayan film, ne yazık ki karakterlerini derinleştiremediği için bizi hikayenin kalbine ortak edemiyor. Zaten iyi bildiğimiz bir hikayeyi yeniden önümüze koyarken büyük bir yenilik katamayan “The Odyssey”, üç saate varan süresiyle bir noktadan sonra yorucu ve sıkıcı bir deneyime dönüşüyor. Neticesinde karşımızdaki film, zihinlerimize kazınan ve özlemle aradığımız Christopher Nolan filmlerinden biri olmaktan çok uzakta kalıyor.