Yakın siyasi tarihimizin en tartışmalı figürlerinden biri olan Abdullah Çatlı’nın hayatını beyazperdeye taşıyan serinin ikinci halkası “Çatlı 2” (2026), ilk filmin bıraktığı yerden, Avrupa’daki cezaevi yıllarından başlayarak Türkiye’ye dönüş sürecini ve Susurluk kazasına uzanan olayları konu alıyor. Yönetmen koltuğunda yeniden Deniz Enyüksek’in oturduğu, kreatif yönetmenliğini Onur Tan ve Ömer Faruk Sorak’ın üstlendiği, senaryosunu ise Onur Tan’ın kaleme aldığı film; devlet ve derin yapılar arasındaki sis perdesini aralama iddiasıyla yola çıksa da ilk filmin yakaladığı sürükleyici ivmeyi koruyamayarak kendi aceleciliğinin kurbanı oluyor.

İlk Filmin Mirası

Aslında tek bir filmde anlatılabilecek bir hikâyeyi ikiye bölmek, gişe potansiyeli yüksek bir projeden daha fazla ticari kazanç elde etme kaygısıyla tercih edilebilir. Ancak bu stratejinin sinemasal açıdan her zaman doğru sonuç vereceğinin bir garantisi yoktur. Serinin ilk halkasında elimizde oldukça sürükleyici ve hedefine ulaşan bir yapım vardı. Kahramanımız tartışmalı bir figür olsa da karanlıkta kalmış meselelerin farklı bir bakış açısıyla ele alınması; devlet, derin yapılar ve aile bağları arasındaki o ince çizgide heyecan verici bir macera sunmuştu. İlk film, ASALA terör örgütüne karşı Abdullah Çatlı ve ekibinin Paris merkezli mücadelesini bir casusluk filmi şablonu üzerinden anlatıyordu. Bu doğrultuda çatışmaların, operasyon planlarının ve örgütle yürütülen mücadelenin aksiyon ve gerilim dozu yüksek bir dinamizmle perdeye taşındığını görmüştük. Elimizde kesin bilgi ve belgelerin bulunmadığı bu karanlık döneme dair boşlukları kendi perspektifinden dolduran yapım, Çatlı’nın devlet nezdindeki yükselişini ASALA ile yapılan mücadeleye bağlıyordu. Her ne kadar birtakım araştırmacıların kitaplarında bu tezin aksini iddia eden görüşler yer alsa da resmi bir devlet operasyonundan ziyade derin yapılanmaların hukuk dışı dünyasında gerçekleşen bu olayların tam anlamıyla aydınlatılmasının imkânsız olduğu da bir gerçek.

İlk film, içerdiği tüm senaryo zaaflarına rağmen görsel anlamda oldukça başarılı bir yapıya sahipti. Dinamik kurgusu ve Hollywood filmlerini anımsatan o cilalı üslubu, yapımı izlemesi keyifli bir hale getiriyordu. Çatışmalar, bombalı pusular, sahte pasaport operasyonları ve polisten kaçışlarla örülü tehlike çemberi, izleyiciyi diken üstünde tutan bir akış sağlıyor; bu da kusurları görmezden gelerek aksiyon dolu yolculuğun içerisine girmemizi kolaylaştırıyordu. Ne var ki yapım, ana karakterin inşasında ciddi boşluklar barındırıyordu. Oyunculuk deneyimi bulunmamasına rağmen görünüşü ve sert duruşuyla role oldukça yakışan eski milli futbolcu Vedat İnceefe, yüksek karizmasına karşın oyunculuk performansı anlamında izleyiciye pek bir şey veremiyordu. Üstelik ilk filmde Çatlı’nın geçmişine, Türkiye’de suçlandığı eylemlere ve bir gece vakti her şeyden çok sevdiği vatanını terk etmek zorunda kalan bir insanın içsel çatışmalarına dair hiçbir şey göremiyorduk. Fransa’ya gittikten sonra Fransızcayı nasıl öğrendiği veya Paris’e nasıl uyum sağladığı gibi insani süreçler tamamen atlanmıştı. Karakteri derinleştirmek yerine onu her sahnede biraz daha efsaneleştirme çabası, karşımıza etten kemikten bir insandan ziyade her şeyi adeta önceden çözmüş bir süper kahraman çıkarıyordu. Yine de “Çatlı” (2026) her şeye rağmen sinemamızda az rastladığımız casus temalı filmlere alternatif oluşturmayı ve görsel dünyasıyla kendini izlettirmeyi başarıyordu.

İnandırıcılıktan Uzak Kaçış Planları

“Çatlı 2”, casusluk atmosferini geride bırakarak hapishaneden kaçış teması üzerinden ilerliyor. İlk yapım 2026’nın başlarında, devam filmi ise aynı yılın sonlarında vizyona girmesine rağmen, ikinci filmin açılışında ilk filmin son kısmı hızlıca geçilerek izleyiciye bir özet sunuluyor. İki filmin vizyon tarihi arasında uzun bir süre bulunmadığı düşünüldüğünde pek de gerekli olmayan bu tercih, “Çatlı 2”ye müstakil bir sinema filmi kimliğinden ziyade kaldığı yerden devam eden bir dizi bölümü havası katıyor. Bununla birlikte yönetmenin çok fazla malzeme barındıran hikâyeyi bir film süresine sığdırma telaşı, olayların apar topar geçiştirilmesine yol açıyor. Fransa’daki cezaevinde gördüğümüz Abdullah Çatlı, bir anda etrafına Türklerden oluşan bir grup toplamış ve onların lideri konumuna gelmiş şekilde karşımıza çıkıyor. Fakat bu insanları nasıl etkilediğine dair film bize hiçbir şey sunmakla ilgilenmiyor. 

Hapishaneden kaçış süreci filmin bel kemiğini oluştursa da senaristin kaleme aldığı olay örgüsü inandırıcılığı zedeleyen büyük mantık boşlukları barındırıyor. Çatlı’nın daha kolay kaçabilmesi adına İsviçre’ye nakledilmesi sağlanıyor; bu süreçte eşi Meral Çatlı sahte pasaportla Fransa’dan İsviçre’ye rahatlıkla geçiyor, cezaevi görüşmelerinde kocasına kaçış planlarını aktarıyor ve hatta demir testeresi temin edebiliyor. Sahte pasaportların nasıl bu kadar hazırlandığına dair hiçbir açıklama yapılmazken tüm planlar sıfır hatayla ve tıkır tıkır işliyor; hem Fransız hem de İsviçre polisinin ve de gardiyanlarının birer ahmak olduğuna inanmamız bekleniyor. Sadece Çatlı ve ekibinin üstün bir zekâyla hareket ettiği, onu gözetim altında tutması gereken güvenlik güçlerinin ise hiçbir şeyi başaramadığı bu tek taraflı kurgu, ilk filmde nispeten ayakları yere basan yaklaşımdan oldukça uzaklaşılmasına sebep oluyor. Bazen kısa bir yazıyla, bazen de hiçbir uyarıya gerek duyulmadan ayların ve yılların saniyeler içinde geçilmesi filmin zaman yönetimindeki zaafını açıkça ortaya koyuyor. İlk filmde seyir zevkini baltalamayacak düzeyde kalan kurgusal sıçramalar, bu yapımda yerini üzerine hiç düşünülmemiş, uç uca eklenmiş dağınık görüntülere bırakıyor.

Gölgede Kalan Susurluk

Serinin ilk filminde birer dolgu malzemesi olmaktan öteye gidemeyen yan karakterler, ikinci filmde çok daha derin bir krize dönüşüyor. Çatlı’nın en yakın adamları olan Ütücü ile Yetim karakterleri, ilk filmde liderlerinin her dediğine sorgusuz sualsiz itaat eden yüzeysel birer tipten ibaretti. Devam halkasında ise tamamen arka plana itiliyorlar. Onların geçmişlerine ve iç dünyalarına dair neredeyse hiçbir yeni bilgi edinmememize rağmen, senaryo bizden bu karakterleri çok iyi tanıyormuşuz gibi onlarla duygusal bağ kurmamızı ve onlar için hüzünlenmemizi bekliyor. Hikâyeye yeni eklenen isimler de yalnızca anlatıyı ilerletmek için kullanılan birer araç olmaktan öteye gidemiyor. Örneğin İsviçre’deki cezaevinde Çatlı ile aynı hücreyi paylaşan bir komünistin, onun geçmişini öğrenir öğrenmez kendisine derin bir saygı duyması, hayatını kurtarması ve yıllar sonra cenazesinde saf tutması son derece zorlama ve abartılı duruyor. Benzer şekilde ilk filmde sadece etrafa bombalar yağdıran tek boyutlu bir kötü adam profiline indirgenen, ancak yine de ana karaktere kök söktüren ASALA lideri Agop Agopyan, bu filmde çok basit bir pusuyla Çatlı’nın adamları tarafından hızlıca öldürülüyor. Kötü karakterin de ortadan kalkmasıyla, dramatik çatışma tamamen gücünü yitiriyor.

Yönetmenin belki de bu filmde de eleştiriden muaf tutulabilecek tek başarısı, tıpkı ilk yapımda olduğu gibi kurduğu etkileyici görsel dünya oluyor. Mekân seçimlerindeki isabet, atmosferi destekleyen başarılı ışık kullanımı ve özenli kadraj tasarımları, yapımın görsel standartlarını yukarı taşıyor. Filmin en büyük hayal kırıklığı ise final bölümünde yaşanıyor. Çatlı’nın hapisten kaçıp Türkiye’ye dönmesiyle birlikte yakın tarihe damga vurmuş, hakkında sayısız kitap, makale ve haber yazılmış Susurluk skandalının derinlemesine ele alınacağını umarken birer ikişer yıllık hızlı zaman atlamalarıyla kendimizi bir anda kaza anında buluyoruz. Resmi raporlara yansıyan gerçeklerin aksine meseleyi üstü kapalı bir şekilde geçiştiren film, Çatlı’nın aslında ölmediğini iddia ederek bambaşka bir kurgusal gerçeklik ortaya koyuyor. Bu tercih, üçüncü bir filme kapı aralamak için başvurulan sinematik bir oyun mu, yoksa karakterin fikirlerinin hâlâ yaşadığını vurgulamak isteyen metaforik bir yaklaşım mı bilinmez ancak “Çatlı 2”, ilk filmin başarısının üzerine adeta toprak atan, aceleci kurgusu ve taraflı anlatımıyla hiç tat vermeyen zayıf bir devam filmi olarak hafızalara kazınıyor.