Spider-Man, daha önce beyaz perdeye ve televizyon ekranlarına uyarlanmaya çalışılsa da kahramanın ilk kez büyük bütçeli ve küresel ölçekteki uyarlaması 2002 yılında Sam Raimi’nin yönetmenliğinde başladı ve sinema tarihinin en ikonik beyaz perde yolculuklarından birine dönüştü. Şimdi ise Örümcek Adam mirası, yepyeni bir dönemece giriyor. “Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings” (Shang-Chi ve On Halka Efsanesi, 2021) filmiyle aksiyon sinemasındaki maharetini kanıtlayan yönetmen Destin Daniel Cretton’ın dümene geçtiği yeni serinin bu dördüncü filmi; önceki filmlerdeki büyük felaketlerin, ifşa olan kimliklerin ve kayıpların ardından özüne dönmeye çalışan Peter Parker’ın hikâyesini odağına alıyor. Karakterin derin bir yalnızlıkla boğuştuğu, bir yandan içindeki örümcek dürtüleriyle mücadele ederken bir yandan da yeni tehditlerle yüzleştiği “Spider-Man: Brand New Day” (Örümcek Adam: Yepyeni Bir Gün, 2026), Spider-Man’in şatafatlı evrenler arası macerasından daha kişisel ve karanlık bir büyüme hikâyesine geçiş yapıyor.

Örümceğin Perdedeki Mirası

Spider-Man, belki de çizgi roman tarihinin en meşhur karakteridir. Elbette herkes tarafından bu kadar çok sevilen bir kahramanın beyaz perdede karşılık bulması da kaçınılmazdı. Karakterin sinema dünyasındaki ilk ciddi adımı, Sam Raimi’nin yönetmenliğinde gerçekleşti. Merakla beklenen bu popüler figürün ilk filmi, geniş kitleleri sinema salonlarına çekmeyi başardı ve zaten popüler olan kahramanı beyaz perdenin de devasa bir yıldızına dönüştürdü.

İlk filmin başarısının ardından elbette devam halkası da geldi. Raimi, ikinci filmde çıtayı çok daha yukarı taşıdı; üçüncü filmde ise kahramanın en büyük düşmanının yine kendisi olduğunu vurguladı. Ancak çizgi romanda olmayan bazı kararlar, özellikle Spider-Man’in bileklerine mekanik ağ fırlatıcılar takmak yerine ağın doğrudan kendi vücudundan çıkarması gibi detaylar serinin hayranları arasında ciddi tartışmalar yarattı. Yine de yönetmenin inşa ettiği bu nevi şahsına münhasır, kasvetli ve ironik dünya, aktör Tobey Maguire’ı büyük bir yıldıza dönüştürerek “Spider-Man” denince akla gelen ilk isim olmasını sağladı. Üçüncü film beklentilerin altında kalıp tartışmalı bir şekilde sona erince seriyi sıfırlamak için kollar yıllar sonra yeniden sıvandı.

Bu defa çizgi roman evrenine daha sadık ve daha taze bir uyarlamanın peşinden gidildi. Andrew Garfield’ın başrolünde yer aldığı “The Amazing Spider-Man” serisinde, çizgi roman estetiğine yakın bir dünya tasvir edildi. Farklı kötü karakterler ve hikâyeler sunulsa da mevcut formüllerin dışına çıkılamadı; görsel ve aksiyon bazında başarılı bir tablo ortaya konmasına rağmen karakter gelişimleri zayıf kaldı. Üstelik Electro gibi potansiyeli yüksek kötü karakterler de hunharca harcandı. Sony’nin bu seriyle ilgili devasa planları, filmlerin jenerik sonrası sahnelerinde işaret edilen genişletilmiş sinematik evren hayalleri evdeki hesabın çarşıya uymamasıyla rafa kaldırıldı.

Maskenin Altında Kalanlar

Sony’nin haklarını elinde tuttuğu Örümcek Adam evreninde işler planlandığı gibi gitmezken diğer tarafta Marvel Sinematik Evreni (MCU) sistematik bir başarıyla büyümeye devam ediyordu. En ikonik karakterini kendi kurduğu bu devasa dünyada kullanmak isteyen Marvel, Sony ile uzun süren görüşmelerin ardından anlaştı ve Spider-Man nihayet evine döndü. Böylece yeni Spider-Man, Marvel Sinematik Evreni’ne resmi olarak adım atmış oldu.

Tom Holland’ın hayat verdiği bu yeni nesil Spider-Man, sinemada izlediğimiz diğer versiyonlara kıyasla çizgi romandaki lise çağındaki çocuk imajına en çok yaklaşan figür oldu. Karakterimiz “Spider-Man: Homecoming” (Örümcek-Adam: Eve Dönüş, 2017) ile başlayan, ardından “Spider-Man: Far From Home” (Örümcek-Adam: Evden Uzakta, 2019) ile devam eden ve mentorlarının rehberliğinde kendini yavaş yavaş keşfeden bir gelişim süreci geçirdi. Son olarak “Spider-Man: No Way Home” (Örümcek-Adam: Eve Dönüş Yok, 2021) filminde kimliğinin ifşa olmasıyla derin bir yalnızlığa sürüklendi; Doctor Strange’in yardımıyla herkesin unuttuğu bir kahramana dönüşerek yeniden kendi iç mücadelesine ve özüne dönmek zorunda kaldı.

Nitekim senaristler Chris McKenna ve Erik Sommers ikilisi, Spider-Man’in solo üçlemesi boyunca inşa ettikleri bu olay örgüsüyle kahramanı adım adım yalnızlaştırıp olgunlaştırdılar. “Spider-Man: Brand New Day” filmi ise tam olarak bu noktadan, yani üçüncü filmin sonrasında kimliğini korumak uğruna yalnızlaşan ve insani duyguları ile örümcek güdülerinin çatışmasıyla yüzleşen bir Peter Parker motivasyonundan yola çıkıyor.

Boşa Harcanan Ağlar

“Spider-Man: No Way Home” filminde çıta o kadar yükseğe koyulmuş, eski Spider-Man’lerin ve Doctor Strange’in dahil olduğu çok karmaşık ama fazlasıyla keyifli bir macera sunulmuştu ki dördüncü filmde neyle karşılaşacağımızı tahmin etmek güçleşmişti. Senaristler kendi yarattıkları bu şatafatın üzerine çıkamayacaklarını anlamış olacaklar ki “Spider-Man: Brand New Day” ile daha karanlık ve içsel bir yolculuğu denemeyi seçmişler. Ancak iki buçuk saati bulan uzun süresine rağmen filmde bu ruhsal dönüşümü tam anlamıyla hissettiğimizi söylemek oldukça güç.

Senaryoda Peter’ın yalnızlığı, sevdiği insanlardan uzak kalmasının hüznü ve içindeki karanlığın uyanışı teorik olarak mevcut. Fakat Peter’ın kostümünü giyip suçluların peşinden koşması ve ardından evine dönüp birkaç saniye üzgün görünerek depresyondaymış gibi davranması karakterin ruh haline girmemiz için yeterli olmuyor. Neticesinde bizi filme bağlayan şey hikâyeyi “hissetmektir”. Film, geçmişteki Sam Raimi dönemine gönderme yaparak Peter’ın organik ağ atmaya başlamasını bir metafor olarak sunsa da karakterin fiziksel ve zihinsel büyüme sancısını anlatış biçimi son derece zayıf kalıyor.

Bir ergenin kayıplarından sonra yaşadığı büyüme sancılarını ve yalnızlaşmasını bu derece kasvetli bir tona büründürmek, alışık olduğumuz Spider-Man evrenine fazla ağır geliyor. Üstelik karşısındaki antagonistin de benzer travmalardan geçen bir ergen olması hikâyeyi klişe bir forma sokuyor. İki karakterin de travmatik geçmişleri üzerinden bağ kurması ve “iyi ya da kötü olmanın kendi elimizde olduğu” mesajının verilmesi, “Iron Man” (Demir Adam, 2008) filminden bu yana geçen 20 yılı aşkın sürede defalarca izlediğimiz ve artık tazeliğini yitirmiş bayat bir formülden ibaret olarak canımızı bir hayli sıkıyor.

Yola Taş Koyanlar ve Rehberlik Edenler

Filmin bir diğer büyük problemi ise senaryodaki yan karakterlerin kullanım biçiminde yatıyor. Hikâye adeta kayan yıldızlar gibi geçip giden iyi ve kötü karakterlerle dolu ancak hiçbirinin altı doldurulmuyor. Bütün film boyunca ana tehdit olarak gördüğümüz figürün aslında bir kurban olduğunu anlamamız gibi klişeler bir yana, kötü karakterlerin tamamı tepeden inme bir yaklaşımla seyircinin önüne atılıyor. Ne derin bir arka plan sunuluyor ne de onlarla bağ kurmamıza izin veriliyor.

Aynı başarısızlık kahramana yardım eden figürlerde de kendini gösteriyor. Örneğin filmde son derece alakasız bir şekilde Hulk’ı görüyoruz fakat “Spider-Man ile Hulk karşı karşıya gelse ne olurdu?” sorusunun cevabı layıkıyla verilmiyor, adeta ağzımıza bir parmak bal çalınıp geçiliyor. Benzer şekilde Punisher gibi sert bir karakterin hikâyeye dahil edilmesi heyecan verici olsa da senaryodaki tıkanıklıkları ve Gordion düğümlerine dönüşen anları çözmek için bir Deus ex Machina olarak kullanılması oldukça rahatsız edici bir hale geliyor. Üstelik Punisher gibi acımasız bir figürün Spider-Man dünyasında pamuk şekerine dönüştürülmesi ve işlevi bitince kenara atılması hikâyenin gücünü zayıflatıyor.

Peter Parker’ın ne yoluna gerçekten taş koyacak güçlü bir antagonistin ne de ona rehberlik edecek dengeli bir figürün olmaması anlatıyı kısır döngüye sokuyor. Bir yandan Hulk veya Punisher gibi kahramanları yan yana gördüğümüz için heyecanlanırken diğer yandan bu kahramanların yüzeysel bir şekilde harcanması nedeniyle hayal kırıklığına uğruyoruz. Bu durum, filmin sunduğu seyir zevkini ve potansiyelini doğrudan etkiliyor.

Cilalı ama Yüzeysel

Şu bir gerçek ki, daha önce “Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings” filmiyle harika bir aksiyon koreografisi ve görsel estetik ortaya koyan yönetmen Destin Daniel Cretton, bu filmde de yönetmenlik becerisini konuşturuyor ve aksiyonun dozunu son derece iyi ayarlarken görsel anlamda etkileyici bir tablo çizmeyi başarıyor. Film, uzun süresine rağmen temposunu kaybetmiyor, akıp gidiyor ve eğlence vaadini fazlasıyla yerine getiriyor.

Ancak yönetmenin tüm teknik ve görsel çabasına rağmen, metnin içerik anlamında son derece zayıf kaldığını maalesef vurgulamak gerekiyor. İzlediğimiz şey, daha önce defalarca gördüğümüz hikâyelerin yeni bir kılıfa sokulmuş kötü bir kopyasından ibaret. Film bize ne yeni karakterler kazandırabiliyor ne de tanıdık isimleri doğru yerlerde konumlandırabiliyor. Spider-Man’in daha önceki üç solo filminde ve yer aldığı diğer Marvel yapımlarında olgunlaşan karakterinin bu yapımda neredeyse hiçbir aşama kaydedememesi ve yerinde sayması oldukça üzücü diyebiliriz.

Sonuç olarak “Spider-Man: Brand New Day” filminin sinema salonlarını dolduracağına hiç şüphe yok. Fakat sinematik açıdan sürekli aynı tembel formüllere sığınılması, “Bu eğlence anlayışı, daha nereye kadar yeni bir şey gibi sunulabilir?” sorusunu sormamızı kaçınılmaz kılıyor.