Aslında oyuncağın hikâyesi, insanlık tarihi kadar eskidir dersek pek de yanılmış sayılmayız. Milattan önce antik medeniyetlerde çocukların çoğunlukla kilden yapılan oyuncaklarla oynadığını, müzelerde gördüğümüz tarihi eserler vasıtasıyla biliyoruz. Yani insanoğlu var olduğu günden beri çocukların hayal dünyasını somutlaştıracak, dış dünyayı algılamasına yardımcı olacak “araç”lara her daim ihtiyaç duymuştur. Yüzyıllar boyunca ahşap, kil ya da fil dişi gibi doğal malzemelerle şekillenen oyuncaklar, endüstri devrimiyle birlikte seri üretime geçerek plastikleşmiştir. Günümüze gelindiğinde ise bu binlerce yıllık geleneksel bağ, tarihte ilk kez bu kadar büyük bir kırılma yaşıyor! Dokunarak ve hissederek oynanan nesnelerin, yani oyuncakların yerini pikseller ve ekranlar alıyor.

Sinema tarihinin en sevilen animasyon serilerinden biri olan “Toy Story” (Oyuncak Hikâyesi), uzun bir aranın ardından Andrew Stanton ve McKenna Harris’in yönetmenliğinde geri döndü. Serinin bu beşinci halkasında ikonik kahramanlarımız Woody, Buzz Lightyear ve Jessie, çocukların kalbini ele geçiren akıllı telefon ve tablet bağımlılığına karşı zorlu bir mücadeleye girişiyor. Geleneksel oyuncakların dijital çağın getirdiği teknolojik aletlerle karşı karşıya geldiği bu yapım, nostaljik bağlarımızı tazelerken günümüz çocuk dünyasına dair önemli bir çatışmayı beyaz perdeye taşıyor.

Oyuncak Efsanesinin Doğuşu

Beşinci filmin getirdiği çatışmayı anlamak için bizi bu noktaya taşıyan dört filmlik mirasa şöyle kısaca bir dönüp bakmamız gerekir. Her şey John Lasseter yönetmenliğinde sinema tarihini değiştiren “Toy Story” (Oyuncak Hikâyesi, 1995) ile başladı. Serinin bu ilk filminde Andy isimli çocuğun göz bebeği olan kovboy Woody’nin, eve yeni gelen astronot Buzz Lightyear ile yaşadığı rekabeti ve daha sonra aralarında filizlenen dostluğa şahit olduk.

İlk filmin başarısının ardından tekrar yönetmen koltuğuna oturan John Lasseter, bu sefer yanına yardımcı yönetmen olarak Ash Brannon ve Lee Unkrich ikilisini aldı. “Toy Story 2” (Oyuncak Hikâyesi 2, 1999) filminde oyuncakların sonsuza dek bir müzede sergilenmek ile geçici de olsa bir çocuğun sevgi dolu kollarında olmak arasında yaptığı varoluşsal seçimi izledik.

Lee Unkrich’in yönettiği ve serinin en duygusal halkalarından biri olan “Toy Story 3” (Oyuncak Hikâyesi 3, 2010), artık büyüyen ve üniversiteye giden Andy’nin oyuncaklarını yanlışlıkla bir kreşe bağışlamasıyla gelişen bir kaçış hikayesini ve oyuncakların yeni sahipleri Bonnie’ye devredildiği buruk bir vedayı beyaz perdeye taşıdı.

Josh Cooley’nin yönetmen koltuğunda oturduğu “Toy Story 4” (Oyuncak Hikâyesi 4, 2019) ise Bonnie’nin çöplerden yarattığı Forky’nin kendisini bir oyuncak olarak kabul etme sürecine odaklanırken aslında kişinin kendini keşfetmesinin ne kadar önemli olduğunun altını çizdi. Film, beklemediğimiz bir şekilde Woody’nin kendi özgürlüğünü seçerek arkadaşlarına veda ettiği bir sonla nihayete erdi.

Animasyon Tarihinde Bir Dönüm Noktası

Bir animasyon filminin beş filmlik bir külliyata dönüşmesi, sinema tarihinde oldukça nadir görülen bir başarıdır. İlk uzun metraj animasyonun tarihi 1900’lü yılların ilk çeyreğine kadar uzansa da bilgisayar ortamında üretilen ilk uzun metraj animasyon filmi olan “Toy Story”, sinemada adeta yeni bir çağın başlangıcı olmuştur. 1995 yılında gösterime girdiğinde hem teknik anlamda bir çığır açmış hem de sadece çocukları değil, yetişkinleri de cezbeden büyüleyici bir hikâye ortaya koyarak yeni bir efsanenin doğmasını sağlamıştır. Akademi, yönetmen John Lasseter’in çabasını görmezden gelmemiş ve 1996 yılında ona, ilk uzun metrajlı bilgisayar animasyon filminin mümkün kılınmasını sağlayan teknikleri geliştirerek uyguladığı için Özel Başarı Akademi Ödülü vermiştir. O zamanlar henüz “En İyi Animasyon” kategorisinin olmadığını, bu ödülün ilk kez 2002 yılında verilmeye başlandığını ve ilk kazananın da “Shrek” (Şrek, 2001) olduğunu notlarımızın arasına ekleyelim.

“Toy Story” dünyasında şüphesiz en çok akılda kalan ve yediden yetmişe herkesin sevgilisi haline gelen ikonik karakterler kovboy Woody ve astronot Buzz Lightyear oldu. 31 yıllık bu zaman diliminde, dile kolay çeyrek asırdan fazla bir süre hayatımızda olan bu karakterler, sadece popüler birer figür olmakla kalmayıp kendilerinden sonra gelen birçok animasyona da ilham verdiler. Karakterlerimizi bugüne kadar birbirinden farklı maceralarda izlemiş olsak da aslında tüm bu maceraların çok önemli bir ortak noktası vardı: Çocukların büyüdükçe oyuncaklarla oynamayı bırakması ve oynanmayan bir oyuncağın zamanla unutularak anlamını yitirmesi! Seri boyunca, iyi bir insan olmanın temelinde çocuklukta oyuncaklarla kurulan o bağın yattığını ve bu bağın çocukların ebeveynleriyle ve akranlarıyla olan ilişkilerini nasıl geliştirdiğini gördük.

Tabletler Oyuncaklara Karşı

İlk dijital animasyon filminin hikâyesinin tamamen geleneksel oyuncaklar üzerine kurulu olması aslında oldukça manidardır. Dijital çağın gelişiyle birlikte gelişen teknolojiler, bilgisayarlar ve akıllı cihazlar çocukları oyuncaklardan uzaklaştırarak daha edilgen bir hayata mahkum etti. İşte “Toy Story”, daha ilk filminden itibaren bu çağa dair eleştirilerini hiç sakınmadı. Zaman içerisinde gelen devam filmlerinde de benzer bir temanın peşinden gidildi. Oyuncaklar kendilerini unutulmaktan kurtarmaya çalışırken bir yandan da sahiplerinin daha mutlu bir hayata yelken açmalarını, kendilerini keşfetmelerini sağladılar. Sahipleri tarafından bir köşeye atılmak yerine başka çocuklara devredilerek onları da mutlu edebileceklerini gördüklerinde, bencilce bir aidiyet duygusu gütmek yerine oyunun kıymetini bilen herhangi bir çocuğu mutlu etme bilincine eriştiler.

Yönetmen koltuğunu paylaşan ve senaryoyu da birlikte yazan Andrew Stanton ve McKenna Harris, serinin beşinci halkasında tam anlamıyla günümüz çağına ayak uyduruyor. Günümüz çocukları arasında büyük bir problem olarak görülen akıllı telefon ve tablet bağımlılığına vurgu yaparak, oyuncakları teknoloji ile karşı karşıya getiriyor.

Çağı Yakalayan Bir Çatışma

Filmin tamamen orijinal bir hikâye anlattığını iddia edemeyiz ancak amacına ulaştığını ve bir yandan eğlendirirken diğer yandan öğretici olmayı başardığını vurgulamak gerekiyor. Burada en kıymetli olan şey, filmin çağımız gerçeklerine gözünü kapatarak teknolojiyi tamamen reddeden dogmatik bir bakış açısına sahip olmamasıdır. “Teknolojiyi tamamen bırakın, sadece oyuncaklarla oynayın” gibi romantik ve çağ dışı bir yaklaşım yerine film, kararında bir teknoloji kullanımının çocuklara fayda sağlayacağını savunuyor. Bununla birlikte geleneksel oyunların da ruhu beslediğini anlatarak ikisini birleştiren, hayattan kopmadan teknolojiyi takip edebilen daha keyifli bir yaşam modelini güzel bir şekilde vurguluyor. Bu anlamda filmin çağı yakaladığını, değişen çocuk profilini ve seyirci kitlesini doğru analiz ettiğini belirtebiliriz.

Hikâyede teknolojik aletlerin, özellikle de akıllı cihazların sadece edilgen birer araç olarak kalmayıp olay örgüsüne yön verecek şekilde senaryoya yedirilmesi filmin en büyük artılarından biri. Hatta bu cihazların temsil ettiği yeni yan karakterlerin hikâyeyi zenginleştirdiğini, filme ilk kez dahil olan bu figürlerin yıllardır tanıdığımız kemik kadroyla yakaladığı çatışma ve uyumun filmi büyük ölçüde sırtladığını belirtmek gerekiyor. Geleneksel oyuncaklar ile akıllı teknolojilerin bir araya gelmesiyle, farklı dönemlerin ruhunu tek bir potada eritebilen, olay örgüsünü ve karakter tasarımını başarıyla şekillendiren mahir bir yapı kurulmuş. Bunda da serinin ilk filminden beri hep yazar kadrosunda olan Andrew Stanton’ın payının büyük olduğuna hiç şüphe yok.

Pixar’ın Derinlikli Mirası Nerede?

Tüm bu övgülere rağmen, elimizdeki bu hareketli dünyayı daha ciddiye almamızı sağlayacak derinlikte bir hikâye yapısı olmadığını da kabul etmek gerek. Önceden bir Pixar filmi, çocuklar için oldukça eğlenceli, renkli ve unutulmaz bir dünya sunarken alt metninde yetişkinleri de yakalayan, derin hikâye yapısı ve zekice göndermeler barındıran bir animasyon başyapıtını ifade ederdi. Ne yazık ki bu filmde bu derinliği görmek pek mümkün değil; karşımızda çok daha basit bir olay örgüsü var. Elbette eskilerle yenilerin çatışmasından doğan zekice espriler mevcut ancak film, nihayetinde bir “çocuk filmi” olmanın ötesine geçemiyor.

Elbette bu durum “Toy Story 5” filminin başarılı bir animasyon olduğu gerçeğini değiştirmiyor; film vaatlerinin tamamını yerine getiriyor ve beşinci yapım olmasına rağmen hala anlatacak bir “hikâye” olduğunu ispatlıyor. Ancak aynı temanın neredeyse hiç değişmeden, sadece ufak tefek makyajlar ve yeni yan hikâyelerle önümüze ısıtılıp ısıtılıp konulması bir yerden sonra can sıkıcı bir hal almaya başlıyor. Film bize yepyeni bir ufak açmak yerine, eski hikâyeleri süsleyip püsleyip günümüze uyarlamakla yetiniyor. Ne olursa olsun, filmde yine unutulan oyuncakların kendilerini hatırlatma çabasını izliyoruz ve bu döngü artık serinin bir yenilik barındırmadığını kanıtlıyor.

Sinemanın Evrensel Gücü

Görsel açıdan bakıldığında, aradan geçen 31 yılda “Toy Story” dünyasının gelişen teknolojiyle birlikte muazzam bir gelişim kaydettiği aşikar. Karşımızda oldukça canlı, gerçekçi ve etkileyici bir dünya tasarımı var. Özellikle çocukların oyuncakları alıp kendi hayal dünyalarında oynatmaya başladıkları ve hayallerinin ekrana yansıdığı anlar, şüphesiz filmin en keyifli kısımlarını oluşturuyor. Bu sahneleri izleyen her yetişkin, kendi çocukluğunu ve oyuncaklarıyla kurduğu o saf anları hatırlayacaktır. Film, karakterlerin hangi dili konuştuğundan ya da olayın nerede geçtiğinden bağımsız olarak, “çocuk ve oyuncak” ilişkisini evrensel bir bakış açısı ile aktarmayı başarıyor.

“Toy Story 5”, serinin diğer filmlerini izlememiş birinin bile rahatlıkla anlayabileceği, bir devam filminden ziyade yepyeni bir başlangıç gibi tasarlanmış. Önceki filmlerle olan bağlar, daha çok sıkı hayranların keşfedebileceği küçük göndermelerle sınırlı tutulmuş. Nitekim Woody’nin dördüncü filmdeki duygusal vedasının ardından bu filmde aniden tekrar ortaya çıkması ve bir önceki filmde çok önemli bir yer kaplayan Forky’nin bu kez basit bir figürana dönüştürülmesi, senaryonun geçmişi pek de umursamadığını gösteriyor.

7 yıl aradan sonra gelen “Toy Story 5”, tanıdık kahramanları yeniden bir arada görmenin verdiği nostaljik keyfe ve sıkılmadan izleten formülüne rağmen, büyük bir beklentiyi de peşi sıra getirdiği için ne yazık ki hafif bir hayal kırıklığı yaratıyor. Geçmişin ve günümüzün doğrularını kıyaslayarak ortayı bulmaya çalışan yapı, her ne kadar keyifli bir serüven sunsa da sinematik anlamda yeni bir şey söylemekten çok uzak kalıyor.