Şüphesiz ki Allah, adaleti, iyilik yapmayı ve yakınları gözetmeyi emreder; fenalığı, hayasızlığı ve haddi aşmayı da yasak eder. Allah, bunları yerine getiresiniz diye öğüt verir. —Kur’an-ı Kerim, Nahl Suresi, 90. Ayet

Adını ilk duyduğumuzda belki de gayriciddi ve eğlenceli bir şarkı dinleyecekmişiz hissi uyandıran “Milas ve Köyleri” grubunun “Tantuni” isimli şarkısı, bu algıyı ilk saniyesinden itibaren kökünden sarsan çarpıcı bir sinematik deneyim sunuyor. TAY Animation Studio yapımı olan ve Mustafa Ahmet Kara’nın yazıp yönettiği 6 buçuk dakikalık bu deneysel animasyon, alışılagelmiş bir video klibin sınırlarını fersah fersah aşarak zulmün, direnişin ve ilahi adaletin metaforik bir dille inşa edildiği sonu “umut” olan karanlık bir distopya kuruyor. Vatanı “karanlık güçler” tarafından işgal edilen bir tantuni satıcısının maruz kaldığı ağır işkenceleri merkezine alan film; günümüzde Filistin’de uygulanan zulmü ve soykırımı anlatırken bunun da ötesine geçerek yeryüzünde ezilen tüm halkların çilesini evrensel bir düzlemde ele alıyor diyebiliriz. Yönetmenin, Filibeli Ahmed Hilmi’nin tasavvufi klasiği “Âmâk-ı Hayâl”i çizgi romana uyarlarken sergilediği hem ruhani hem de maddi yolculuklara kapı aralayan atmosfer tasarımındaki ustalığı, bu kısa filmde Kur’an ayetlerinin rehberliğinde sarsıcı bir görsel şölene dönüşüyor.

Hakikat, İzzet ve Zillete Dair

Mustafa Ahmet Kara, yazdığı senaryoyu özenle seçtiği onlarca Kur’an ayetinden ilham alarak kurgularken bu referansları birbiriyle kusursuz bir ahenk içinde işlemeyi de ihmal etmiyor. Film, insanı tedirgin ettiği kadar rahatsız da eden sahneleriyle izleyiciyi, ezilenlerin acılarına ve dökülen gözyaşlarına anbean ortak ediyor. Ancak bu sahneler, salt bir karamsarlıkta boğulmuyor; sabır ve tevekkül öğüdüyle harmanlanarak bu dünyanın nihai bir son olmadığını bilenlere seslenen, acı dolu fakat sarsılmaz bir umutla nihayete eriyor.

Filmin dünyasında, zulme teslim olmayanlar gerçek şerefe erişirken kibre kapılan, kalpleri mühürlenen, uyarılara körleşen ve sağırlaşan zalimler için ilahi adalet kaçınılmaz oluyor. Zincirler, boyunlara vurulan halkalar, çaresizce kaçacak sığınak arayanların feryatları bu aşağılanmayı görsel olarak çarpıcı kılıyor. El-Muiz (İzzet Veren) ve El-Müzill (Zillete Düşüren) kavramları hikâyede sinematik bir zıtlıkla çatışırken anlatının merkezinde yükselen “El-Adl” (Mutlak Adalet) kavramı; hassas adalet terazileri ve zerre miktar amelin dahi gözden kaçırılmadığı o sarsıcı atmosferin inşası ile somutlaştırılıyor.

Yapay Zekâ ve Sanatın Dengesi

Mustafa Ahmet Kara, sadece başarılı bir senarist değil, aynı zamanda görsel dünyayı kusursuz inşa eden yetkin bir animasyon yönetmeni olduğunu bu yapımla kanıtlıyor. Prodüksiyon yükünün büyük kısmını bizzat üstlenen yönetmen, günümüzdeki kontrolsüz ve kötü bir şekilde kullanılan yapay zekâ çılgınlığına karşı adeta ders niteliğinde bir üretim modeli ortaya koyuyor. Teknolojiyi sanatçının yerine geçirmek yerine, onu üç temel alanda disiplinli bir yardımcı olarak sürece dahil ediyor. Bu sayede projenin özündeki insan imzasını ve sanatsal iradeyi daima merkezde tutuyor. 

Geniş açılı arka plan kompozisyonları ve mekansal referanslar dışında yapay zeka, yönetmen tarafından bizzat çizilip boyanan ana kareler arasındaki ara kare animasyonların üretilmesinde kullanılıyor; daha sonra bu kısımlar filmin estetiğine uygun şekilde tek tek elden geçirilip rötuşlanıyor. Bazı sahnelerdeki karakterlerin hareket referanslarında ise canlı çekim videoların yapay zeka yardımıyla çizim sahnelerine aktarılması sağlanıyor. Bu sayede yönetmen, canlı çekimdeki hareket doğallığını ve samimiyeti özgün çizgi dünyayla harmanlayarak, tamamen yapay zekâyla üretilen ruhsuz işlerle kıyaslanamayacak derinlikte bir görsel zenginliğe ulaşıyor. Yönetmenin bu dünyayı inşa ederken verdiği devasa emek ve kurduğu hassas denge öyle başarılı ki yapay zekâ konusunda uzmanlaşmış eğitimli bir gözün dahi bu hibrit sahneleri ayırt etmesi oldukça zor bir işe dönüşüyor.

Zamansız Bir Görsel Manifesto

Filmin müzikal boyutuna geldiğimizde, “Milas ve Köyleri” grubunun imzasını taşıyan şarkının son derece etkileyici ve akılda kalıcı olduğu söylenebilir. Sade ama vurucu İngilizce sözler, yönetmenin inşa ettiği görsel dünyanın ruhuyla güçlü bir paralellik gösteriyor. Tam bu noktada dürüst bir eleştiri getirmek gerekirse; böylesine ince ince dokunmuş, görsel olarak etkileyici ve derinliği ile şaşırtan bir klibe sahip şarkının adının “Tantuni” olması, müzikal ritmi yakalamasına ve metaforik altyapısına  rağmen, biraz basit ve sıradan kalıyor. Ancak bu isim tercihine rağmen, şarkının üstü kapalı ve incelikli anlatımı, klibin ağır tematik yüküyle kusursuz bir denge yakalamayı başarıyor.

Rahatsız edici ve şiddet dolu bir atmosferi, adalet ve hakikat terazisiyle yeniden biçimlendiren film de yönetmenin sinema tarihindeki klasik filmlere ve kült sahnelere yaptığı görsel atıflar da anlatıyı daha çok zenginleştiriyor. Nihayetinde “Tantuni”, şarkıyı duymasanız bile tek başına güçlü bir film olarak ayakta kalabilen bir yapıya sahip olduğunu her sahnesinde ispatlıyor. Finalinde beliren Kur’an-ı Kerim ayetlerinden oluşan “kaynakça” ile izleyiciye adeta İslami bir bulmaca sunan bu 6 buçuk dakikalık yapım; bittikten sonra da kafanızın içinde çalmaya, yankılanmaya ve sizi derin düşüncelere sevk etmeye devam eden, zamansız ve sarsıcı bir başyapıt niteliği taşıyor.